phone-call 021-66466622

جزئیات

  • رشد مهارت های اجتماعی در پیش دبستانی
  • تاریخ 12 شهریور 1398
  • نویسنده فاطمه سادات کاظمی

رشد مهارت های اجتماعی در پیش دبستانی

بررسی تأثیر آموزش پیش دبستانی بر رشد رفتارهای اجتماعی دانش آموزان ابتدایی و عوامل و مؤلفه‌هایی که بر رشد اجتماعی اثر می‌گذارند و به آن شدت می‌بخشند با ارائه این پژوهش گامی هرچند اندک در رشد اجتماعی کودکان برمی‌داریم که یکی از نیازهای زندگی اجتماعی، جهت سازگاری با جامعه و محیط اجتماعی است که مقبولیت او را در پی خواهد داشت.

رشد اجتماعی کودکان

الف) اجتماعی شدن

اجتماعی شدن به معنای همبازی و همنوایی فرد با ارزش‌ها، هنجارها و نگرش‌های گروهی و اجتماعی است. به بیان دیگر، اجتماعی شدن فراگردی است که به واسطهٔ آن، هر فرد، دانشی و مهارت های اجتماعی لازم برای مشارکت مؤثر و فعال در زندگی گروهی و اجتماعی را کسب می‌کند. مجموعه‌ی این ارزش‌ها، هنجارها، نگرشی‌ها، دانش‌ها و مهارت‌ها فرد را قادر می‌سازد که با گرو‌‌ه‌ها و افراد جامعه، روابط و کنش‌های متقابل داشته باشد. فراگرد اجتماعی شدن، امری مستمر و به اعتباری مادام العمر است. اجتماعی شدن فراگردی است که طی آن، فرد به کسب هویت نائل می‌گردد و با پذیرش ارزش‌ها، هنجارها، آرمان‌ها و شیوه‌های زندگی، تحت شرایط مطلوب قادر به تحقق استعدادهای بالقوه‌ی خود می‌شود.

ب )هدف‌های اجتماعی شدن

به رغم تقاوت‌های محیطی و فرهنگی، جامعه پذیری دارای هدف‌ها و مقاصد مشترکی است که به مهم‌ترین آن‌ها می‌پردازیم.

۱.یکی از مقاصد جامعه پذیری، آموزشی قواعد و نظامات اساسی از آداب و عادات و رفتارهای روزمره گرفته تا روش‌های علمی به افراد است.

۲.فراگرد جامعه پذیری به همان میزان که عادت‌ها و رفتار فرد را مطابق ھنجارھای اجتماعی، تحت نظم و انضباط درمی‌آورد، به او امید و آرزو میدهد.

۳.فرا گرد جامعه پذیری از طریق برآوردن خواسته‌ها، آرزوها، امیدها و سوداهای فردی با ممانعت از دستیابی بدان‌ها برای فرد هویت می آفریند.

۴.فراگرد جامعه پذیری، نقاشی‌های اجتماعی و نگرش ها، انتظارات و گرایش های مربوط به آن نقش‌ها را به فرد می‌آموزد. نقشهای اجتماعی، آمال و آرزوها، هویت ها و قواعد و نظامات رفتاری، روابط متقابل تنگاتنگی با یکدیگر دارند.

۵.هدف دیگر فراگرد جامعه پذیری، آموختن مهارت هاست.

رشد مهارت های اجتماعی در پیش دبستانی

مهارت های اجتماعی

الف) مهارت های اجتماعی کدام اند؟

 به طور کلی، مهارت های اجتماعی به رفتارهای آموخته شده و مقبول جامعه اطلاق میشود؛ رفتارهایی که به واسطهٔ آنها شخصی می تواند با دیگران به نحوی ارتباط متقابل برقرار کند که به بروز پاسخهای مثبت و پرهیز از پاسخهای منفی بینجامد. مورگان (۱۹۸۰) به این نکته اشاره دارد که مهارت های اجتماعی نه تنها امکان شروع و تداوم روابط متقابل و بحت با دیگران را فراهم میاورد بلکه توانایی نیل به اهداف و ارتباط با دیگران را نیز در شخص ایجاد میکند. هر اندازه انسان در ارتباط با دیگران بیشتر و همه جانبه تر بتواند به هدفهای خویش برسد، ما او را در زمینه های اجتماعی ماهرتر میدانیم.

تراور برای مهارتهای اجتماعی دو بعد قائل است: اجزاء مهارت و فرایندھای مهارت

اجزاء مهارت راعناصر واحدی نظیر نگاہ، تکان دادن سر، یا رفتارهایی در روابط اجتماعی مانند سلام و خداحافظی تشکیل می‌دهند.

فرایندهای اجتماعی به «توانایی فرد در ایجاد رفتار ماهرانه براساس قواعد و اهداف مربوطه و در پاسخ با بازخورد اجتماعی» اشاره دارد.

مهارت های اجتماعی شامل الگوهای واکنشی گوناگون و لازم برای تعدیل با دیگران است. این الگوها شامل اثبات وجود و دفاع از خود و اموال، پیوستین به یک گروه، جلب همکاری دیگران، یا امتناع از پیروی کردن از اجتماع میباشد. مهارت های اجتماعی عبارتاند از: راههای اجتماع پسند، سلوک با دیگران، مبادلهٔ اطلاعات، شرح واثبات نظر.

ب) نشانه‌های مهارت های اجتماعی

مایکلسون (۱۹۸۲) در ارزیابی نشانه‌های مهارت های اجتماعی به شش عنصر اصلی اشاره میکند

  • مهارت های اجتماعی به طور معمول آموخته می‌شوند.
  • شامل مجموعه‌ای از رفتارهای کلامی و غیر کلامی گوناگون و ویژه اند.
  • مستلزم داوطلب شدن و ارائه‌ی پاسخ‌های متناسب و موثرند.
  • تقویت‌های اجتماعی دیگران را به حداکثر می‌رساند.
  • ماهیتی تعاملی دارند و به زمان بندی متناسب و تاثیر متقابل برخی از رفتارها نیازمندند.
  • تحت تأثیر عوامل محیطی همچون سن،جنس و پایگاه طرف مقابل می‌باشند.
ج) مؤلفه‌های مهارت اجتماعی

هارجی (۱۹۸۹) با مرور تعاریف رفتار ماهرانه، به شش جنبهٔ مهارت اجتماعی اشارہ میکند. اومیگوید مهارت اجتماعی عبارت است از «مجموعه‌ای از رفتارهای هدفمند به هم مرتبط و متناسب با وضعیتی که آموختنی و تحت کنترل فرد می باشند.» در این تعریف بر شش مورد از مؤلفه‌های مهارت های اجتماعی تأکید شده است.

نخست اینکه رفتارهای اجتماعی هدفمندند. ما از این رفتارها برای کسب نتایج مطلوب استقاده می کنیم و بنابراین، بر خلاف سایر رفتارها که اتفاقی یا غیر تعمدی هستند، مهارت های اجتماعی هدف دارند. دومین ویژگی آنها این است که رفتارهای متقاوتی هستند که به منظور دستیابی به هدفی ویژه مورد استفاده قرار میگیرند و ما، به طور همزمان از آنها استفاده می کنیم. سومین ویژگی مهارتهای اجتماعی، متناسب بودن آنها با وضعیت است. فردی از لحاظ اجتماعی ماهر است که بتواند رفتارهایی را متناسب با انتظارات دیگران تغییر دهد.

چهارمین ویژگی این تعریف آن است که مهارتهای اجتماعی در واقع واحدهای رفتاری مجزا هستند. فردی که از لحاظ اجتماعی مهارت دارد، قادر است رفتارهای مختلف مناسبی داشته باشد. پنجمین جنبهٔ تعریف، آموختنی بودن مهارت های اجتماعی است. در حال حاضر، تمامی محققان اتفاق نظر دارند که اکثر رفتارهای اجتماعی آموختنی هستند.

رشد مهارت های اجتماعی در پیش دبستانی

عوامل مؤثر در رشد مهارت های اجتماعی کودکان

الف) ارتباط با هم‌سالان

رابطه با همسالان در سال سوم زندگی تغییر عمده‌ای می کند. کودک از آن به بعد از تنها بازی کردن با تماشای بازی دیگران کمتر استقبال می کند و بیشتر دوست دارد که با کودکان دیگر ارتباط برقرار کند و در او تمایل به همکاری آشکار میشود. گروه همالان نیز همچون خانواده میتوانند در شکل گیری شخصیت کودک مؤثر باشد. همیشه مواردی برای تقلید و همانندسازی در گروه وجود دارد ولی از سن دبستان به بعد، کودک بیشتر از مصاحبت همسالان لذت میبرد. بیشتر کودکان کودکستانی يک يا دو دوست صميمی دارند ولی این دوستی ها بسیار ناپایدارند و به سرعت تغبیر می کنند. اصولا کودکان از نظر اجتماعی بسیار انعطاف پذیر به نظر میرسند و مایل اند دوستان زیادی داشته باشند.

دوستان مورد توجه کودکان معمولا همجنس آنها هستند کودکانی نیز هستند که هنوز تنهایی بازی کردن یا تماشای بازی دیگران را بر شرکت در جمع و بازی با آنها ترجیح میدهند و اعتماد لازم برای پیوست به دیگران را پیدا نکرده‌اند. ابراز همکاری و کمک به کودکان دیگر، در حدود پایان سن کودکستان بیشتر دیده میشود.

کودکان در این سن مرتب از فعالیتی به فعالیت دیگر میپردازند و این کار برای آنها بسیار عادی است. برای کودکان این گروه سنی میتوان مسئله را با گفت‌وگوی صمیمانه و آرام حل کرد. کودک مجبور است برای برقراری ارتباط با گروه همسن، به طور مرتب رفتار خود را مورد ارزیابی قرار دهد، رفتارهای مفید و مؤثر را در روابط با دیگران انتخاب کند و رفتارهای ناخوشایندی را که باعت طرد او و دوری دیگران میشود تکرار نکند.

ب) ارتباط با بزرگسالان

این رابطه به طور همزمان از چند بعد مورد توجه قرار میگیرد: خانواده، مهدکودک، کودکستان و جامعه به طور کلی به شکل های مختلف بر کودک اثر می گذارند. کودکان از حدود ششی سالگی به بعد در بازی با گروه همسالان قوانین و دستورهایی را می پذیرند و به آنها احترام می گذارند. پذیرش و همکاری گروهی کودک نه تنها به اطلاعات از دیگران از جمله بزرگسالان منجر می شود بلکه در واقع کودک اصول سلوک ورفتار با دیگران را می آموزد. در نتیجهٔ این امر در روابط متقابل او با والدین نیز تأثیر می گذارد.

ج) خانواده

فرهنگ و خرده فرهنگ های یک جامعه (طبقه اجتماعی، اقتصادی) معمولا تاثیر مستقیمی روی کودک ندارند بلکه عموما به وسیلهٔ خانواده بر رشد وی اثر می گذارند. خانواده، کودک را برای زندگی در جامعه آماده میکند؛ یعنی مسئولیت دارد زبان جامعه را به کودک بیاموزد و مهارتهای اساسی و نیز شیوهٔ برخورد با جامعه را در کودک ایجاد کند. کار مهم خانواده تنها آموزش این موارد و حتی تأمین غنا و مسکن برای کودک نیست. مهم ترین وظیفه خانواده اظهار محبت و علاقه به کودک و ایجاد ارتباط با اوست. هرچه محبت و صمیمیت پدر و مادر نسبت به کودک بیشتر باشد، زمینه‌ی همانند سازی مناسب با والدین نیز بیشتر خواهد شد. به هر حال، هر کودک به طرق گوناگون آیینه‌ای است که ویژگیهای والدینش را نشان میدهد.

طبق تحقيقات انجام شده دور‌ی پیش دبستانی تأثيرات مثبتی بر رشد و سازگاری کودک دارد. میان یادگیری نوآموزانی که دوره‌ی پیش دبستانی را سپبری کرده‌اند و کسانی که این دوره را نگذرانده‌اند چهار نمره اختلاف وجود دارد؛ چرا که این دوره سبب آمادگی بیشتر برای حضور در مدرسه میشود و این نوآموزان از توانایی‌های بهتری نسبت به سایرین برخوردارند. دریافت آموزشی های دوره‌ی پیش دبستانی مهم ترین عامل پیشرفت دانش آموزان در مدرسه به خصوصی در پایه‌ی اول است. یادگیری مهارتهایی چون سازگاری با محیط، دقت و تمرکز حواسی، نظام پذیری ذهن، هماهنگی دیداری حرکتی و یادگیری جهت‌ها مفاھیمی هستند که در دوران پیش دبستانی به خوبی آموزش داده میشوند. درخصوصی رشد ھوشی‌، تجارب کودکان نشان دهندهٔ آن است که ۷۰ درصد رشد ذهنی کودکان در ۵ تا ۸ سالگی صورت می پذیرد. بنابراین، دورههای پیش دبستانی می توانند تأثیر برابی بر رشد همه جانبه‌ی کودک داشته باشند؛ مشروط بر آنکه مربیان مراکز با روانشناسی کودک و ویژگیهای رشد وی در این سنین آشنایی کامل داشته باشند و امکانات و محیط برگزاری چنین دوره هایی نیز مناسب رشد ذهنی، شناختی، عاطقی و اجتماعی کودکان باشد.